Taalleemte: wanneer een woord onvertaalbaar is

In alle talen komen woorden en begrippen voor die eigenlijk niet vertaalbaar zijn. Dit worden leemtes in de taal of taalleemtes genoemd. In de Nederlandse taal bestaan veel van deze woorden. Zou u woorden zoals uitbuiken, bitterbal, uitwaaien of binnenpretje kunnen vertalen in het Engels of het Frans? Als u het moeilijk vindt om deze woorden te vertalen, bent u zeker niet de enige, want dit zijn zeer moeilijk vertaalbare woorden.

Daarnaast zijn Nederlanders echte taalkunstenaars en worden er elk jaar weer nieuwe woorden bedacht. Recente nieuwe woorden zijn bijvoorbeeld woonprotest, boomer en anderhalvemetersamenleving. Voor nieuwe woorden zijn ook niet meteen vertalingen beschikbaar.

Een woord wordt een omschrijving

Voor de vertaling van taalleemtes is dan ook een omschrijving nodig in plaats van een letterlijke vertaling. Zo wordt uitwaaien in het Engels omschreven als get a breath of fresh air, wat voor ons Nederlanders toch niet hetzelfde gevoel geeft als een verkwikkende strandwandeling bij windkracht 6.

Bitterbal is ook een lastig geval. Het is een typisch Nederlandse snack dat in een andere taal geen vertaling heeft. De Van Dale vertaalt bitterbal als: type of croquette served as a snack… Zet dat maar eens op je menukaart!

Een vertaling heeft vaak een andere lengte

U kunt zich dan ook voorstellen dat de vertaling van dergelijke begrippen vaak langer zijn dan het origineel. Sommige woorden moeten omschreven worden met meer woorden. Sommige andere stukjes tekst kunnen echter weer korter samengevat worden. In het Nederlands zeggen we bijvoorbeeld broers en zussen, maar in het Engels bestaat hier een kort woord voor: siblings.

In de lijst hieronder vindt u nog een aantal woorden in het Nederlands en het Engels die lastig te vertalen zijn. Hiervoor is dus een omschrijving bestaande uit meerdere woorden nodig. Het opvallende is dat het eigenlijk om heel gewone begrippen gaat, zoals tegenligger en buurvrouw.

united-kingdom-flag-round-medium
Engels woord
netherlands-flag-round-medium
Nederlandse vertaling

Siblings

Broers en zussen

Pith

Het witte spul aan de binnenkant van een citrusvrucht

Sound bite

Kort, kernachtig citaat

netherlands-flag-round-medium
Nederlands woord
united-kingdom-flag-round-medium
Engelse vertaling

Uitbuiken

Let your food digest comfortably

Buurvrouw

Woman next door

Koukleum

Shivery type

Tegenligger

Oncoming/approaching vehicle

Ook het Duits kan er wat van

Het verschijnsel taalleemte doet zich voor in alle talen. Ook het Duits heeft een paar fraaie woorden waarvoor het Nederlands geen vertaling heeft, zoals Fingerspitzengefühl, wat bij de meeste mensen wel bekend zal zijn. Treppenwitz is ook een goed voorbeeld. De vertaling van Treppenwitz in de Van Dale is mislukte grap, maar eigenlijk betekent dit dat u een gevat weerwoord bedenkt op het moment dat het net te laat is.

Deze onvertaalbare woorden behoren tot de uitdagingen van het vertalersvak. De vertalers van Vertaalbureau Bothof gaan er graag mee aan de slag!

Deel dit bericht, kies je platform!

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on pinterest
Share on skype
Share on whatsapp
Share on email